AKTUALNOŚCI


Realizując kolejny etap projektu "Polska-Rosja: czy fatalizm wrogości? O nowe ujęcie historii" Instytut Europy Środowo-Wschodniej zaprasza na spotkania i wykłady. ..:WIĘCEJ:..

Krzysztof Styczyński
nauczyciel historii
III liceum Ogólnokształcące
im. Unii Lubelskiej
w Lublinie

Kilka uwag na temat metodyki uczenia o stosunkach polsko-rosyjskich
w polskich szkołach ponadgimnazjalnych

Stosunki polsko-rosyjskie w programach nauczania, a zatem i w metodyce, naznaczone są, moim zdaniem, jednostronnym spojrzeniem i nie za bardzo poddają
..:WIĘCEJ:..


Arkadiusz Jastrzębski

Stan wiedzy młodzieży licealnej dotyczącej wkładu Polaków
w rozwój nauki i gospodarki Cesarstwa Rosyjskiego
w XIX i na początku wieku XX

Zgodnie z polskim programem nauczania historii, po zrealizowaniu materiału dotyczącego stosunków polsko-rosyjskich w okresie, gdy ziemie polskie znajdowały się pod zaborami, uczeń powinien umieć wyjaśnić cele i metody działań podejmowanych przez Rosjan wobec Polaków, scharakteryzować i ocenić różne postawy społeczeństwa wobec zaborcy, dokonać oceny możliwości działalności narodowej oraz znać główne nurty życia politycznego.
..:WIĘCEJ:..

Realizując kolejny etap projektu zapraszamy na spotkania i wykłady w ramach programu "Polska-Rosja: czy fatalizm wrogości? O nowe ujęcie historii"
..:WIĘCEJ:..

W dniach 6 - 13 listopada przebywał w Moskwie prof. Mirosław Filipowicz - dyrektor Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej...
..:WIĘCEJ:..

POLSKO-ROSYJSKI PROJEKT EDUKACYJNY:
„Polska-Rosja: czy fatalizm wrogości? O nowe ujęcie historii”

W dniach 24-26 czerwca 2013 przebywała z wizytą w Moskwie czternastoosobowa delegacja polskich badaczy i nauczycieli historii oraz pracowników Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej. W trakcie spotkań w Instytucie Historii Powszechnej Rosyjskiej Akademii Nauk polska i rosyjska grupa robocza realizująca grant wysłuchała dwóch...
..:WIĘCEJ:..

AKTUALNOŚCI


Polska – Rosja:
czy fatalizm wrogości?
O nowe ujęcie historii

Lublin, 1.XII – 3.XII.2014 r.

1.XII

10:00 – 12:00 – posiedzenie plenarne: podsumowanie prac nad tomem dziewiętnastowiecznym
12:00 – 12:30 – przerwa kawowa
12:30 – 14:00 – dr Svetlana MULINA: Поляки в Сибири до Ноябрьского восстания
(“Polacy na Sybirze do Powstania Listopadowego”)
– wykład w j. rosyjskim, tłumaczony
(Sala konferencyjna IEŚW, ul. Niecała 5, Lublin)

16:00 – 17:30 – prof. Maria LESKINEN: Эволюция стереотипов поляков в российском обществе XVII-XIX веков
(“Ewolucja stereotypu Polaków w społeczeństwie rosyjskim XVII – XIX wieku”)
– wykład w j. rosyjskim, tłumaczony
(Collegium Norwidianum 208 KUL JPII)
17:30 – 19:00 – warsztaty dla uczestników projektu (historyków i nauczycieli) – praca w grupach nad tomem nowożytnym (cz. I)
(KUL JPII)

2.XII

10:00 – 11:30 – dr Kiril KOCZEGAROW: Stosunki Rosji i Rzeczypospolitej od wojny smoleńskiej do pokoju wieczystego
(“Отношения России с Речью Посполитой от Смоленской войны до Вечного мира”)
– wykład w j. polskim
(Sala konferencyjna IEŚW, ul. Niecała 5, Lublin)
11:30 – 12:00 – przerwa kawowa
12:00 – 14:00 warsztaty dla uczestników projektu (historyków i nauczycieli) – praca w grupach nad tomem nowożytnym (cz. II)

16:00 – 17:30 – prof. Maria LESKINEN: Из опыта преподавания истории Польши в российских вузах
(“Z doświadczeń wykładania historii Polski w rosyjskich szkołach wyższych”)
– wykład w j. rosyjskim, tłumaczony
(Sala konferencyjna IEŚW, ul. Niecała 5, Lublin)
17:30 – 18:00 – przerwa kawowa
18:00 – 20:00 – warsztaty dla uczestników projektu (historyków I nauczycieli): rekapitulacja prac nad tomem nowożytnym oraz przygotowanie planu i harmonogramu prac nad tomem dwudziestowiecznym

3.XII

8:00 – 10:00 – zajęcia w III Liceum Ogólnokształcącym im. Unii Lubelskiej
(Plac Wolności 4)
10:00 – 14:00 – zwiedzanie Lublina (m.in. Teatr NN)
17:00 – 18:30 – Podsumowanie oraz prezentacja wyników prac nad tomem dziewiętnastowiecznym
(Sala konferencyjna IEŚW, ul. Niecała 5, Lublin)

Polska – Rosja:
czy fatalizm wrogości?
O nowe ujęcie historii

Lublin, 25-26 listopada 2013 r.


25.XI


10:00 11:45 – okrągły stół cz. 1
(aktualny stan prac nad projektem, wskazanie opóźnień i luk w pracach, harmonogram dalszych prac, informacja o stronie projektu, materiałach w Roczniku IEŚW, etc.)
12:00 – 13:30 – okrągły stół cz. 2
15:00 – 17:00 – praca w grupach modułowych
17:30 – 18:30 – prof. Leonid Gorizontow:
O rosyjsko-polskiej współpracy w sferze edukacji.
О российско-польском сотрудничестве в сфере образования.

(Sala konferencyjna IEŚW, ul. Niecała 5, Lublin)


26.XI


9:00 – 12:00 – warsztaty dla nauczycieli – V Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej – Curie w Lublinie
11:15 – Алексей Писарев: Военное искусство России и Речи Посполитой XVII века. Мультимедийная презентация.
(V Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej – Curie, ul. Lipowa 7, Lublin)
14:30 – 15:10 - doc. Aleksandr Morozow:
Реформирование системы школьного исторического образования в России.
Reformowanie systemu nauczania historii w szkołach w Rosji

(Sala konferencyjna IEŚW, ul. Niecała 5, Lublin)
15:15 – 16:00 Doc. Алексей Васильев:
Проблемы формирования русской и польской идентичностей в "долгом" XIX веке.
Problemy kształtowania się rosyjskiej i polskiej tożsamości w „długim” XIX wieku.

(Sala konferencyjna IEŚW, ul. Niecała 5, Lublin)
16:10 – 16:50 - Prof. Мария Лескинен:
Картины мира католиков и православных. Из опыта преподавания истории русско-польских отношений.
Obrazy świata katolików i prawosławnych. Z doświadczeń badacza historii stosunków rosyjsko – polskich.

(Sala konferencyjna IEŚW, ul. Niecała 5, Lublin)
17: 00 – 18:30 – okrągły stół (podsumowanie I etapu projektu, przedyskutowanie II etapu projektu poświęconego historii dawnej


W dniach 6 - 13 listopada przebywał w Moskwie prof. Mirosław Filipowicz - dyrektor Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej. Wizyta robocza jest częścią projektu "Polska-Rosja: czy fatalizm wrogości? O nowe ujęcie historii", realizowanego wspólnie z Instytutem Historii Powszechnej Rosyjskiej Akademii Nauk przy wsparciu finansowym Narodowego Centrum Nauki.
7 listopada prof. Filipowicz wygłosi w Instytucie Historii Powszechnej RAN wykład: "Polska-Rosja-Historia: o roli historyka w przełamywaniu wzajemnych uprzedzeń". Na następne dni zaplanowano spotkania z rosyjskimi partnerami grantu,poświęcone głównie omówieniu zaawansowania prac nad finalizacją pierwszego etapu projektu.

POLSKO-ROSYJSKI PROJEKT EDUKACYJNY:
„Polska-Rosja: czy fatalizm wrogości? O nowe ujęcie historii”

W dniach 24-26 czerwca 2013 przebywała z wizytą w Moskwie czternastoosobowa delegacja polskich badaczy i nauczycieli historii oraz pracowników Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej. W trakcie spotkań w Instytucie Historii Powszechnej Rosyjskiej Akademii Nauk polska i rosyjska grupa robocza realizująca grant wysłuchała dwóch wykładów: (1) Цабан Веслав, Как не писать о восстаниях XIX века?; (2) Глушковский Петр, Польско-русские отношения в XIX веке в современной российской историографии. Ponadto, przeprowadzono spotkania robocze w sprawie dalszych prac nad realizacją zadań grantowych pod przewodnictwem kierowników zespołów z obu stron – prof. Mirosława Filipowicza oraz prof. Leonida Gorizontowa. Ważnym punktem wizyty były rozmowy polskich i rosyjskich nauczycieli historii dotyczące finalnego wymiaru realizacji grantu, czyli kształtu materiałów pomocniczych do nauczania historii w polskich i rosyjskich szkołach. Podczas spotkań podkreślono, że zakończenie prac (rok 2015) wpisze się w obchody „Roku Polski w Rosji i Roku Rosji w Polsce”. W listopadzie rosyjska grupa robocza przybędzie z rewizytą do Lublina. Poniżej przedstawiamy wyniki moskiewskiego spotkania.

Głównym rezultatem pracy przy projekcie ma być przygotowanie pomocy naukowych do historii stosunków polsko-rosyjskich dla uczniów szkoły średniej.
Pierwszy etap pracy (lipiec 2013 - luty 2014): naświetlenie stosunków polsko-rosyjskich XIX i początku XX wieku w formie dziewięciu szkolnych modułów, których tematy wybrane zostały zgodnie z obowiązującymi w Polsce i w Rosji programami nauczania. Mając na uwadze potrzeby programowe, projekt zakłada ich rozszerzenie w części poświęconej nauczaniu wspólnej historii tych dwóch krajów.
Każdy moduł wydany zostanie w formie oddzielnego, dwujęzycznego zeszytu (teczki edukacyjnej), co nie wyklucza późniejszej publikacji w Polsce i w Rosji książek, w których będą zebrane moduły według klucza chronologicznego (epoki historyczne) lub całościowo – według projektu.

Moduły edukacyjno-metodyczne zorientowane są na teoretyczne i praktyczne zdobywanie wiedzy, pozwalające nauczycielom przygotowywać oddzielne lekcje, cykle i bloki tematyczne zajęć.

Nad stworzeniem każdego modułu tematycznego pracuje grupa składająca się z polskiego i rosyjskiego naukowca historyka oraz z polskiego i rosyjskiego nauczyciela metodyka. Moduł edukacyjny powinien być wynikiem wypracowanego uzgodnienia stanowisk, co nie wyklucza ukazania zaobserwowanych rozbieżności. Wszystkie materiały dotyczące projektu zostaną opublikowane - czy to w wersji elektronicznej, czy to w wersji papierowej - jedynie po zatwierdzeniu ich przez polską i rosyjską stronę. Podobnie rzecz się ma z rosyjskimi i polskimi wersjami językowymi.
Każdy moduł obejmujący 1,25 arkusza wydawniczego zawiera pięć dokładnie określonych elementów.

Struktura modułu edukacyjnego

1. Tło historyczne i interpretacje – część wstępna. Najważniejsze wydarzenia historyczne, postacie, omówienie i charakterystyka problematycznych i dyskusyjnych momentów w historii. Systematyzacji materiału mają służyć następujące narzędzia: periodyzacja, klasyfikacja, odpowiedni aparat terminologiczny (w tym wypadku w formie słowniczka), historyczno-porównawcze i regionalne podejście. Jest to tekst polskich i rosyjskich autorów mający ukazać istniejące różnice w historiografii obu krajów.
2. Zasoby informacyjne. Krótki wykaz bibliograficzny z adnotacją objaśniającą i lista innych źródeł informacji w porządku tematycznym, w tym elektronicznych i audiowizualnych (z niezbędnymi linkami).
3. Fragmenty źródeł historycznych i publikacji naukowych. Odzwierciedlenie różnych aspektów tematu i podejścia do niego w polskiej i rosyjskiej tradycji, włączając elementy polemiki naukowej. Polskie teksty podane zostaną w przekładzie na język rosyjski, i odwrotnie.
4. Komentarz do fragmentów źródeł i opracowań badawczych. Dodatkowe informacje niezbędne do zrozumienia cytowanych tekstów i skonstruowanie testu odnoszącego się do nich.
5. Kontrolno-sprawdzające materiały. Maksymalnie przygotowujące do egzaminu dojrzałości i olimpiad zadania, wszystkie rodzaje testów, zagadnienia, tematy esejów. Odniesienia do półrocznych planów zajęć. Zaleca się aktywne wykorzystanie przywołanych w podręczniku źródeł i publikacji, ale nie ograniczanie się tylko i wyłącznie do nich. Główny cel: kształtowanie wiedzy o przyczynach i motywach postępowania Polaków i Rosjan w ich wspólnej historii.

Lista modułów:

1. Polacy w Imperium Rosyjskim w pierwszej połowie XIX wieku.
Łaszkiewicz H., Gorizontow L.E., Gębka G., Morozow A.Ju.
2. Kwestia polska a polityka zagraniczna Rosji w XIX wieku.
Głuszkowski P., Borisionok Ju.A., Chodowski M., Morozow A.Ju.
3. Polacy i Rosjanie w epoce wojen napoleońskich.
Kasparek N., Mulina S.A., Jakuszko Z., Pisarew A.E.
4. Powstanie listopadowe 1830-1831.
Caban W., Leskinen M.W., Jakuszko Z., Morozow A.Ju.
5. Powstanie styczniowe 1863-1864.
Caban W., Gorizontow L.E., Styczyński K., Morozow A.Ju.
6. Polacy w Imperium Rosyjskim w ostatnim trzydziestoleciu XIX wieku i początku wieku XX.
Caban W., Mulina S.A., Jastrzębski A., Morozow A.Ju.
7. Sprawa polska w I wojnie światowej.
Radziwiłowicz A., Borisionok Ju.A., Gębka G., Pisariew A.E.
8. Kierunki kształtowania kultur narodowych w XIX i początkach XX wieku i wzajemne rosyjsko-polskie oddziaływania.
Głuszkowski P., Wasiliew A.G., Chodowski M., Morozow A.Ju.
9. Rosjanie i Polacy w XIX i początkach XX wieku: stereotypy wzajemnego postrzegania.
Głuszkowski P., Leskinen M.W., Betiuk E., Morozow A.Ju.

Polscy autorzy:

Ewa Betiuk, nauczyciel licealny

Grzegorz Gębka , doktor historii, Dyrektor IV Liceum Ogólnokształcącego im. Stefanii Sempołowskiej w Lublinie

Piotr Głuszkowski, doktor historii (Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, Warszawa)

Norbert Kasparek, prof. Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie

Hubert Łaszkiewicz, prof. Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II

Dariusz Radziwiłowicz, prof. Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie

Krzysztof Styczyński, nauczyciel licealny w III Liceum Ogólnokształcącym im. Unii Lubelskiej w Lublinie

Marek Chodowski, magister historii i filologii rosyjskiej UMCS, nauczyciel dyplomowany, uczący historii i wiedzy o społeczeństwie w I Liceum Ogólnokształcącym im. Stanisława Staszica w Lublinie

Wiesław Caban , prof. dr hab. (Uniwersytet Jana Kochanowskiego, Kielce)

Zbigniew Jakuszko, nauczyciel licealny, Dyrektor V Liceum Ogólnokształcącego im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

Arkadiusz Jastrzębski, doktor historii, nauczyciel licealny w Liceum Ogólnokształcącym im. Organizacji Narodów Zjednoczonych w Biłgoraju

Rosyjscy autorzy:

Jurij Arkadiewicz Borisionok, doktor historii (MGU)

Aleksiej Grigoriewicz Wasiliew, doktor historii, (RGGU)

Leonid Jefremowicz Gorizontow, dr hab. (Instytut Historii Powszechnej RAN)

Maria Wojttowna Leskinen, dr hab. (Instytut Slawistyki RAN)

Aleksandr Juriewicz Morozow, doktor historii (Rosyjskie Stowarzyszenie Nauczycieli Historii i Nauk Społecznych)

Swetlana Anatoljewna Mulina, doktor historii (Państwowy Omski Uniwersytet Rolniczy)

Aleksiej Jewgeniewicz Pisariew, doktorant (RGGU)

Harmonogram prac:

01.07.2013-10.09.2013:
- przygotowanie, uzgodnienie i przekład wstępnej części modułu
- wybór fragmentów źródeł i opracowań (autor rosyjski odpowiada za rosyjskojęzyczne, a polski – za polskojęzyczne fragmenty), i częściowe ich tłumaczenie
- praca nad listą zasobów informacyjnych

11.09.2013-31.10.2013:
- zakończenie wykonywania przekładów;
- przygotowanie komentarzy do fragmentów;
- zakończenie tworzenia listy zasobów informacyjnych z adnotacjami;
- zakończenie, uzgodnienie i przekład części metodyczej

01.11.2013-15.11.2013:
- finalizacja uzgadniania modułów w grupach i z koordynatorami projektu;
- przeprowadzenie roboczego spotkania w Lublinie (szczegółowa data spotkania zostanie ustalona później)

16.11.2013-10.01.2014:
- redakcja;
- przygotowanie materiału ilustracyjnego

11.01.2014-31.01.2014:
- recenzowanie prac w Polsce i Rosji

01.02.2014-15.02.2014:
- uwzględnianie uwag recenzentów

16.02.2014-28.02.2014:
- oddanie materiału do wydawcy

CEL PROJEKTU METODA BADAWCZA REZULTATY INFORMACJA DODATKOWA

CEL PROJEKTU

Ideą projektu jest stworzenie płaszczyzny dialogu polsko-rosyjskich środowisk naukowych w zakresie wypracowania wspólnych mechanizmów oceny przeszłości, uwzględniających punkty widzenia obu stron. Projekt jest kontynuacją rozpoczętej w 2012 roku współpracy naukowej historyków z Polski i Rosji, służącej budowaniu zintegrowanej wizji historii stosunków polsko-rosyjskich na przestrzeni wieków. Obecne rozbieżności w ocenie i interpretacji kluczowych wydarzeń historycznych oraz wzajemnych relacji obydwu krajów, rzutują znacząco na kształt dzisiejszej współpracy międzypaństwowej - zarówno w sferze nauki, polityki, kultury jak i codziennych stosunków społecznych. Jednostronność interpretacji naukowych oraz brak debaty naukowej nad źródłami i kontekstem rozbieżności w ocenie zjawisk historycznych, prowadzą do zniekształceń w nauczaniu i prowadzeniu badań nad historią obu krajów oraz do utrwalania stereotypów i podziałów pomiędzy narodami. Bezpośrednim celem projektu jest zdefiniowanie obszarów porozumienia i konfliktu w postrzeganiu historii stosunków polsko-rosyjskich na przestrzeni dziejów oraz wypracowanie sposobów wzajemnego poznania i zrozumienia przeszłości przy zachowaniu ewentualnego odmiennego do niej podejścia. Unikalnością projektu jest wspólny, polsko-rosyjski namysł naukowy nad przeszłością, dążenie do zestawienia różnych stanowisk w ocenie zjawisk historycznych oraz podjęcie próby zanalizowania kontekstu i przyczyn tych odmienności.
CEL PROJEKTU METODA BADAWCZA REZULTATY INFORMACJA DODATKOWA

METODA BADAWCZA

Projekt opierać się będzie na intensywnej współpracy naukowej historyków z Polski i Rosji. W każdym kraju powołana zostanie specjalna grupa robocza składająca się z ekspertów specjalizujących się w historii poszczególnych okresów stosunków polsko-rosyjskich. Naukowcy w ramach wspólnych spotkań roboczych oraz indywidualnej pracy badawczej określą kluczowe obszary rozbieżności interpretacyjnych wraz z wyborem źródeł w najpełniejszy sposób obrazujących specyfikę „narodowych” ocen poszczególnych zjawisk historycznych, by następnie zdefiniować przyczyny i konteksty dominacji takich właśnie interpretacji oraz powody – historyczne, polityczne, kulturowe, społeczne, etc. – dla których są one utrzymywane i artykułowane. Projekt nie będzie dążył do ujednolicania „na siłę” stanowisk obu stron – służył będzie rozwijaniu wiedzy i świadomości w zakresie różnorodności możliwych podejść oraz podłoża i mechanizmów stosowanych w poszczególnych krajach do oceny przeszłości. Praca opierać się będzie na komparatystyce historycznej, edytorstwie źródeł oraz translatorstwie historycznym. Ważnym elementem będą międzynarodowe konsultacje naukowe oraz warsztaty z polsko-rosyjskimi nauczycielami historii i wykłady otwarte umożliwiające uruchomienie szerokiej debaty naukowej nad omawianymi zjawiskami oraz identyfikację stosowanych w edukacji form, zakresu i metodologii nauczania o wspólnej historii. Pozwoli to na uwzględnienie w badaniach kluczowych dla obu stron zjawisk decydujących o kształcie „narodowych wizji historii”, zidentyfikowanie podłoża rozbieżności zdań i szans na wzajemne zrozumienie swoich racji i argumentów.
CEL PROJEKTU METODA BADAWCZA REZULTATY INFORMACJA DODATKOWA

REZULTATY

Efektem projektu będzie uruchomienie w obu krajach szerokiej debaty naukowej dotyczącej stosunków polsko-rosyjskich. Przygotowane w ramach projektu antologia wypisów źródłowych (3 tomy: XX wiek, XIX wiek i stosunki polsko-rosyjskie do XIX w.) wraz z komentarzami naukowymi pokazującymi mechanizmy i przyczyny powstawania rozbieżności interpretacji wydarzeń historycznych spowodują wzrost rozumienia procesów oceny dziejów w skali krajowej i międzynarodowej. Antologia będzie pierwszym, pionierskim i kompleksowym dziełem służącym pokazaniu różnorodności relacji i ocen stosunków polsko-rosyjskich. Służyć będzie jako podstawa dla pogłębiania badań nad wspólną historią oraz jako wytyczne do nauczania tego przedmiotu na różnych szczeblach edukacji. Przyczyni się do lepszego rozumienia procesów historycznych, eliminacji radykalizmów w ocenie przeszłości, osłabienia wzajemnych stereotypów i budowania podstaw dla wspólnej, opartej na świadomości stosowanych mechanizmów, międzynarodowej współpracy. Dialog akademicki stanie się też początkiem szerszej wymiany myśli na polu edukacji, stosunków dyplomatycznych, publicystyki i mediów.
CEL PROJEKTU METODA BADAWCZA REZULTATY INFORMACJA DODATKOWA

INFORMACJA DODATKOWA

Projekt spełnia kryterium badań podstawowych rozumianych jako „oryginalne prace badawcze eksperymentalne lub teoretyczne podejmowane przede wszystkim w celu zdobywania nowej wiedzy o podstawach zjawisk i obserwowalnych faktów bez nastawienia na bezpośrednie praktyczne zastosowanie lub użytkowanie”. Koncentruje się na teoretycznych badaniach i analizach historycznych oraz z zasady nie prowadzi do wytworzenia nowych produktów lub usług. Jego efektem będzie przede wszystkim lepsza zrozumiałość procesów i relacji historycznych pomiędzy Polską a Rosją, zwiększenie wiedzy o rozbieżnościach interpretacyjnych w postrzeganiu wybranych polsko-rosyjskich wydarzeń historycznych, a także o ich przyczynach, kontekstach i oddziaływaniu na obecne stosunki pomiędzy obydwoma krajami. Projekt ma charakter nowatorski. Prowadzone badania zmierzać będą do wydania pierwszej w Polsce i Rosji antologii wypisów historycznych, uzupełnionej komentarzami uznanych historyków, odnoszących się do specyfiki i podłoża „narodowych” interpretacji. Unikalnością i innowacyjnością podejścia badawczego w projekcie będzie rezygnacja z uzgadniania „na siłę” stanowisk stron oraz z wzajemnego przekonywania się do swoich racji. W zamian projekt stawia sobie za cel kreowanie otwartej przestrzeni dla dyskusji naukowej, rozbudzanie empatii i ukierunkowania na wnikliwsze zrozumienie podłoża stanowisk drugiej strony (nawet jeśli nie są one podzielane), a także zrozumienia powodów, dla których stanowiska te są wciąż artykułowane. Projekt zakłada intensywną współpracę naukową specjalistów z Polski i Rosji. Pozwoli obu stronom zidentyfikować główne obszary rozbieżności, ale także wskazać na zaniedbywane często wspólne konteksty historyczne. Pozwoli też na rozszerzenie wiedzy obu stron, gdyż często zdarza się, iż pewne koncepcje czy fakty są dobrze znane w tradycji rosyjskiej, zaś niedoceniane lub nieznane w polskiej i na odwrót. Projekt będzie miał szerokie oddziaływanie społeczne. Zapoczątkowany tu dialog akademicki z pewnością będzie początkiem szerszej wymiany myśli na polu edukacji, stosunków dyplomatycznych, publicystyki i mediów. Antologia stanowić będzie także swoiste rekomendacje i wytyczne oraz materiał wyjściowy dla dalszego rozwijania badań nad stosunkami polsko-rosyjskimi oraz dla nauczania historii na różnych szczeblach edukacji.

WYKONAWCY PROJEKTU


STRONA POLSKA

Dr hab. Mirosław FILIPOWICZ – kierownik projektu
Dyrektor IEŚW, profesor KUL i IEŚW, historyk zajmujący się dziejami historiografii Europy Środkowo-Wschodniej i Rosji. Autor m.in. prac: Wobec Rosji. Studia z dziejów historiografii polskiej od końca XIX w. po II wojnę światową oraz Emigranci i jankesi. O amerykańskich historykach Rosji.

Dr hab. Hubert ŁASZKIEWICZ – członek polskiej grupy roboczej, redaktor tomu Stosunki polsko-rosyjskie przed XIX w.
Profesor KUL i IEŚW, dziekan Wydziału Nauk Humanistycznych KUL. Historyk specjalizujący się w dziejach nowożytnych Europy Środkowo-Wschodniej i Rosji. Autor m.in. prac: Dziedzictwo czy towar? Szlachecki handel ziemią w powiecie chełmskim w 2 poł. XVII w. oraz Grigorij Karpowicz Kotoszychin o władzy w carstwie moskiewskim pierwszych Romanowów.

Dr hab. Rafał WNUK – członek polskiej grupy roboczej, redaktor tomu Stosunki polsko-rosyjskie w XX w.
Historyk, badacz dziejów najnowszych. Profesor KUL, jeden z twórców Muzeum II Wojny Światowej. Autor m.in. pracy Za pierwszego Sowieta. Polska konspiracja na kresach wschodnich II Rzeczypospolitej (wrzesień 1939 – czerwiec 1941), współautor publikacji Wojna po wojnie. Antysowieckie podziemie w Europie Środkowo-Wschodniej w latach 1944–1953, redaktor Atlasu polskiego podziemia niepodległościowego 1944–1956.

Prof. dr hab. Rafał STOBIECKI – członek polskiej grupy roboczej
Profesor Uniwersytetu Łódzkiego, kierownik Katedry Historii Historiografii i Nauk Pomocniczych Historii w Instytucie Historii Uniwersytetu Łódzkiego. Członek Komitetu Nauk Historycznych PAN oraz komitetów redakcyjnych i rad programowych kilku czasopism, m.in.: „Dziejów Najnowszych”, „Historyki”, „Kultury i Historii” i „Pamięci i Sprawiedliwości”. Zajmuje się dziejami współczesnej myśli historycznej, ze szczególnym uwzględnieniem okresu PRL, dziejopisarstwa polskiego na emigracji po 1945 r. oraz historiografii rosyjskiej i radzieckiej. Autor m.in. prac: Historia pod nadzorem. Spory o nowy model historii w Polsce (druga połowa lat 40. – początek lat 50.); Bolszewizm a historia. Próba rekonstrukcji bolszewickiej filozofii dziejów; „Klio na wygnaniu. Z dziejów polskiej historiografii na uchodźstwie w Wielkiej Brytanii po 1945 r.; Historiografia PRL. Ani dobra, ani mądra, ani piękna... ale skomplikowana. Studia i szkice.

Prof. dr hab. Wiesław CABAN – członek polskiej grupy roboczej
Profesor w Instytucie Historii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Swymi badaniami obejmuje: dzieje polskich zrywów niepodległościowych (głównie powstania styczniowego); stosunki polsko-rosyjskie w XIX i na pocz. XX w.; przemiany społeczno-gospodarcze i kulturalne na ziemiach polskich w dobie zaborów; biografistykę polonijną. Zasiada w kolegiach redakcyjnych 6 czasopism humanistycznych krajowych i zagranicznych. Autor ponad 200 publikacji, w tym 6 książek, m.in.: Służba rekrutów z Królestwa Polskiego w armii carskiej w latach 1831–1873; Z Orenburga do Paryża. Bronisław Zaleski 1820–1880.

Dr Piotr GŁUSZKOWSKI – członek polskiej grupy roboczej
Pracownik Polsko-Rosyjskiego Centrum Dialogu i Porozumienia, historyk. Autor m.in. wydanej po rosyjsku monografii Tadeusza Bułharyna.

Prof. dr hab. Andrzej WALICKI – konsultant naukowy
Członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk. Emerytowany profesor University of Notre Dame (Indiana, USA). Historyk idei, autor podstawowych prac o dziejach myśli i filozofii rosyjskiej XVIII–XX wieku, m.in.: W kręgu konserwatywnej utopii. Struktura i przemiany rosyjskiego słowianofilstwa; Zarys myśli rosyjskiej. Od oświecenia do renesansu religijno-filozoficznego; Marksizm i skok do królestwa wolności. Dzieje komunistycznej utopii; Rosja, katolicyzm i sprawa polska.

Prof. dr hab. Jerzy W. BOREJSZA – konsultant naukowy
Profesor Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk. Specjalista od dziejów XIX i XX w. Przewodniczący Rady Naukowej rosyjsko-polskiego centrum badawczego na Uniwersytecie Kazańskim. Autor m.in. prac: Emigracja polska po powstaniu styczniowym; Szkoły nienawiści: historia faszyzmów europejskich; Piękny wiek XIX; The Crimean War 1853–1856. Colonial Skirimish or Rehearsal for World War? Empires, Nations, and Individuals.

Prof. dr hab. Andrzej NOWAK – konsultant naukowy
Profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego i Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk. Historyk XIX i XX w. Autor m.in. prac: Między carem a rewolucją. Studium politycznej wyobraźni i postaw Wielkiej Emigracji wobec Rosji 1831–1849; Polska i „trzy” Rosje. Studium polityki wschodniej Józefa Piłsudskiego (do kwietnia 1920 r.); Od imperium do imperium. Spojrzenia na historię Europy Wschodniej; History And Geopolitics. A Contest for Eastern Europe, Imperiological Studies. A Polish Perspective.

Prof. dr hab. Wiktoria ŚLIWOWSKA – konsultant naukowy
Emerytowana profesor historii w Instytucie Historii PAN w Warszawie. Historyk XIX w., badaczka dziejów Rosji, problematyki zesłańczej po powstaniu styczniowym, wydawca źródeł. Autorka m.in. prac: Mikołaj I i jego czasy: 1825–1855; W kręgu poprzedników Hercena; Zesłańcy polscy w Imperium Rosyjskim w pierwszej połowie XIX w.: słownik; Ucieczki z Sybiru. Rosja – nasza miłość (wraz z mężem R. Śliwowskim).


STRONA ROSYJSKA

Dr hab. Leonid GORIZONTOW (Горизонтов Леонид Ефремович) – koordynator rosyjskiej grupy roboczej
Profesor Narodowego Uniwersytetu Badawczego «Wyższa Szkoła Ekonomiki», kierownik Centrum historii Polski i rosyjsko-polskich stosunkόw Instytutu Historii Powszechnej RAN oraz rosyjsko-polskiego programu magisterskiego Rosyjskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego, członek Rosyjsko-polskiej komisji historykόw. Badacz dziejόw Rosji, Polski, Ukrainy i Białorusi XIX – początku XX w., historii historiografii. Autor m.in. pracy: Парадоксы имперской политики: Поляки в России и русские в Польше (XIX – начало XX в.).

Dr Jurij BORISIONOK (Борисенок Юрий Аркадьевич) – członek rosyjskiej grupy roboczej
Docent Moskiewskiego Państwowego Uniwersytetu im. M.W.Łomonosowa, redaktor naczelny czasopisma «Родина». Badacz dziejόw Polski i Białorusi XIX – XX w. Autor m.in. pracy: Михаил Бакунин и «польская интрига»: 1840-е годы.

Dr hab. Wiktor ISZCZENKO (Ищенко Виктор Владимирович) – członek rosyjskiej grupy roboczej
Vice-dyrektor Instytutu Historii Powszechnej RAN, kierownik Działu badań porόwnawczych krajόw przestrzeni postradzieckiej, uczestnik wspόlnych rosyjsko-ukraińskiego i rosyjsko-niemieckiego projektόw pomocy historycznych.

Dr hab. Maria LESKINEN (Лескинен Мария Войттовна) – członek rosyjskiej grupy roboczej
Pracownik Instytutu Słowianoznawstwa RAN, docent Moskiewskiego Państwowego Uniwersytetu im. M.W.Łomonosowa i Rosyjskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego. Badacz kultury Rzeczypospolitej i Rosji XVII – XIX w., historii historiografii. Autor m.in. prac: Мифы и образы сарматизма. Истоки национальной идеологии Речи Посполитой; Поляки и финны в российской науке второй половины XIX века: «Другой» сквозь призму идентичности.

Dr hab. Swietłana MULINA (Мулина Светлана Анатольевна) – członek rosyjskiej grupy roboczej
Docent i kierownik Centrum polskiej historii, języka i kultury Omskiego Państwowego Uniwersytetu Agrarnego im. P.A.Stołypina. Badacz losόw polskich zesłańcόw w Rosji. Autor m.in. prac: Мигранты поневоле: адаптация ссыльных участников Польского восстания 1863 года в Западной Сибири; Поляки в Западной Сибири. Последняя треть XVIII – первая треть XIX века (słownik).

Aleksandr MOROZOW (Морозов Александр Юрьевич) – członek rosyjskiej grupy roboczej
Docent Moskiewskiego Państwowego Obwodowego Uniwersytetu, prezes Rady redakcyjnej czasopisma «Преподавание истории в школе». Specjalista w dziedzinie metodyki edukacji historycznej. Autor podręcznikόw historii dla szkόł średnich.

Aleksej PISAREW (Писарев Алексей Евгеньевич) – autor tomu Stosunki polsko-rosyjskie w XIX w.
Nauczyciel moskiewskiej szkoły średniej, doktorant Rosyjskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego. Badacz historii wojskowości.

Dr Aleksej WASILJEW (Васильев Алексей Григорьевич) – autor tomu Stosunki polsko-rosyjskie w XIX w.
Docent Rosyjskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego i Narodowego Uniwersytetu Badawczego «Wyższa Szkoła Ekonomiki». Badacz historii kultury, polskiej i rosyjskiej pamięci historycznej.


BIURO PROJEKTU

Monika TARAJKO – koordynator projektu

Andrzej DERYŁO – asystent kierownika projektu ds. logistyki i współpracy zagranicznej

Marta ALEKSANDROWICZ – główny księgowy

Paweł JAROSZ – sekretarz projektu

Marek CHRUŚCICKI – moderator strony internetowej

MATERIAŁY DLA UCZESTNIKÓW PROJEKTU


WYBRANE ASPEKTY RELACJI POLSKO-ROSYJSKICH


Arkadiusz Jastrzębski

Stan wiedzy młodzieży licealnej dotyczącej wkładu Polaków
w rozwój nauki i gospodarki Cesarstwa Rosyjskiego
w XIX i na początku wieku XX

..:WIĘCEJ:..


Krzysztof Styczyński
nauczyciel historii
III liceum Ogólnokształcące
im. Unii Lubelskiej
w Lublinie

Kilka uwag na temat metodyki uczenia o stosunkach polsko-rosyjskich
w polskich szkołach ponadgimnazjalnych

..:WIĘCEJ:..

WYBRANE ASPEKTY RELACJI POLSKO-ROSYJSKICH



..:Krzysztof Styczyński:..
Kilka uwag na temat metodyki uczenia o stosunkach polsko-rosyjskich w polskich szkołach ponadgimnazjalnych

Arkadiusz Jastrzębski

Stan wiedzy młodzieży licealnej dotyczącej wkładu Polaków
w rozwój nauki i gospodarki Cesarstwa Rosyjskiego
w XIX i na początku wieku XX

Zgodnie z polskim programem nauczania historii, po zrealizowaniu materiału dotyczącego stosunków polsko-rosyjskich w okresie, gdy ziemie polskie znajdowały się pod zaborami, uczeń powinien umieć wyjaśnić cele i metody działań podejmowanych przez Rosjan wobec Polaków, scharakteryzować i ocenić różne postawy społeczeństwa wobec zaborcy, dokonać oceny możliwości działalności narodowej oraz znać główne nurty życia politycznego.

Dla potrzeb niniejszego artykułu została opracowana ankieta, której celem było sprawdzenie niewielkiego fragmentu wiedzy licealistów, dotyczącego wkładu Polaków w rozwój naukowy i gospodarczy Cesarstwa Rosyjskiego w XIX i na początku wieku XX. Ankietę przeprowadzono wśród uczniów dwóch liceów ogólnokształcących w Lublinie i jednego w Biłgoraju. Zawarte w niej pytania dotyczyły: przyczyn, dla których Polacy przybywali do Rosji i osiedlali się tam (w tym na Syberii), znajomości polskich postaci, które przyczyniły się do rozwoju nauki i gospodarki imperium carskiego, a także dziedzin, którymi się zajmowały. Ankieta zawierała również pytania dotyczące wieku ucznia, klasy, do której uczęszcza, oraz przedmiotów, które realizuje na poziomie rozszerzonym.

W badaniu uczestniczyło 352 uczniów klas trzecich (kończących naukę historii w liceum zgodnie ze „starym” programem) oraz klas drugich (tj. tych, którzy zakończyli już naukę historii w szkole ponadgimnazjalnej na poziomie podstawowym zgodnie z „nowym” programem nauczania). Ankiety przeprowadzono wśród uczniów klas o różnych profilach, między innymi z rozszerzonym programem nauczania historii i geografii.

Analiza zebranego materiału w sposób jednoznaczny dowodzi, że bez względu na poziom nauczania i rozszerzenia wiedza licealistów na temat działalności Polaków w Rosji oraz miejsca jej podejmowania w interesującym nas okresie jest niewielka i jednostronna. Ogranicza się w zdecydowanej większości do wiadomości na temat działalności narodowo-wyzwoleńczej i reakcji władz rosyjskich w odpowiedzi na nią.

Na pytanie dotyczące powodów osiedlania się Polaków na terenie Cesarstwa Rosyjskiego (poza terenami guberni zachodnich) w XIX i na początku wieku XX 80,7% ankietowanych odpowiedziało, że zostali do tego zmuszeni w wyniku represji związanych z działalnością niepodległościową. Pozostali jako przyczyny osadnictwa wymieniali: chęć zdobycia wiedzy, karierę wojskową, ucieczkę przed represjami, zdobycie majątku, łączenie z rodzinami, pozostanie po zesłaniu oraz ze względu na lepsze warunki życia. Jeżeli takie odpowiedzi, jak: ucieczka przed represjami, łączenie z rodzinami i pozostanie po zesłaniu potraktujemy również jako konsekwencję działalności niepodległościowej, wówczas liczba odpowiedzi z tej grupy wzrośnie do 88,46%. Oznacza to, że tylko stosunkowo niewielka liczba ankietowanych (tj. 11,56%) znała inne przyczyny, dla których Polacy osiedlali się w Rosji.

Kolejne pytanie dotyczyło powodu pobytu Polaków na Syberii. Prawie wszyscy ankietowani (99,15%) odpowiedzieli, że był on konsekwencją działalności patriotycznej, czyli zesłań za udział w powstaniach i organizacjach spiskowych. Takie odpowiedzi świadczą o tym, że uczniowie nie identyfikują Syberii jako miejsca, do którego poznawania w znaczny sposób przyczynili się Polacy (również jako zesłańcy i byli zesłańcy). Badali oni przyrodę, gromadzili informacje na temat zwyczajów i przeszłości miejscowej ludności, a także prowadzili tam działalność gospodarczą.

Zdecydowana większość uczniów, bo aż 93,75% badanych, nie potrafiła wymienić nazw miast, które były największymi ośrodkami polonijnymi.

Zagadnienie dotyczące konkretnych osób, które wniosły wkład w rozwój naukowy i gospodarczy Rosji, okazało się jeszcze trudniejsze. Tylko czterech ankietowanych (tj. 1,13%) udzieliło odpowiedzi, wymieniając postacie Jana Czerskiego, Benedykta Dybowskiego, Wacława Sieroszewskiego i Bronisława Piłsudskiego. Wśród wymienionych nie było żadnej osoby zajmującej się działalnością gospodarczą. Na podobne pytanie, ale inaczej sformułowane: „Czy znasz postacie Aleksandra Czekanowskiego, Jana Czerskiego, Bronisława Piłsudskiego i Wacława Sieroszewskiego?” odpowiedzi twierdzącej udzieliło niewiele więcej, bo tylko 5,68% wszystkich ankietowanych i dokonało wyboru tylko po jednej z przedstawionych osób. Badani rozpoznali sześciokrotnie A. Czekanowskiego jako geografa i geologa oraz pięciokrotnie J. Czerskiego jako geografa i przyrodnika, natomiast trzy osoby nazwały W. Sieroszewskiego badaczem Syberii, nie precyzując, czym się zajmował. Najczęściej wybierana postać B. Piłsudskiego w większości kojarzona była tylko z działalnością polityczną i udziałem w spisku, którego celem był zamach na cara.

Wielu Polaków z ziem zaboru rosyjskiego przybywało do Rosji dobrowolnie w poszukiwaniu pracy, lepszych warunków życia oraz dla kariery. Taka postawa nie była naganna, oczywiście pomijając ludzi o wątpliwej moralności, którzy dla szybkiej kariery i pieniędzy współpracowali z caratem wbrew interesom narodowym. Rosja stwarzała możliwości kariery naukowej, a także biznesowej. Z takiej możliwości korzystali zarówno ci, którzy znaleźli się tam na skutek represji, jak i ci, którzy osiedlili się tam, bo tego chcieli. Wielu z tych, którzy odnosili sukcesy na płaszczyźnie naukowej czy gospodarczej, powracało w rodzinne strony. Ich wiedza, doświadczenie, a niekiedy i zgromadzony majątek służyły narodowi polskiemu. Byli wśród nich i tacy, którzy ulegli asymilacji, a Rosja stała się ich nową ojczyzną.

Warto byłoby zadbać o to, aby młodzież licealna kończąca naukę historii potrafiła wymienić nazwiska przynajmniej najwybitniejszych polskich odkrywców, naukowców i przedsiębiorców działających w Rosji oraz dziedziny, którymi się zajmowali.

Aby poszerzyć wiedzę uczniów na ten temat, należy zachęcić nauczycieli (nie tylko uczących historii, ale także innych przedmiotów) do jej przekazania, dostarczając im w formie skondensowanej i przystępnej gotowy materiał wraz z narzędziami pomocnymi w jego realizacji. Dlatego niezwykle cenne wydają się działania podejmowane w ramach projektu „Polska-Rosja: czy fatalizm wrogości? O nowe ujęcie historii” związane z opracowaniem przez zespoły polsko-rosyjskie modułów tematycznych dotyczących stosunków polsko-rosyjskich, które powinny sprostać oczekiwaniom nauczycieli.

Rosja jest krajem rozległym terytorialnie i zamieszkuje go wiele milionów ludzi. W jej poznanie, rozwój nauki i gospodarki duży wkład wnieśli również Polacy. Warto o tym pamiętać.



..:Krzysztof Styczyński:..
Kilka uwag na temat metodyki uczenia o stosunkach polsko-rosyjskich w polskich szkołach ponadgimnazjalnych

WYBRANE ASPEKTY RELACJI POLSKO-ROSYJSKICH



..:Arkadiusz Jastrzębski:..
Stan wiedzy młodzieży licealnej dotyczącej wkładu Polaków w rozwój nauki i gospodarki Cesarstwa Rosyjskiego w XIX i na początku wieku XX

Krzysztof Styczyński
nauczyciel historii
III liceum Ogólnokształcące
im. Unii Lubelskiej
w Lublinie

Kilka uwag na temat metodyki uczenia o stosunkach polsko-rosyjskich
w polskich szkołach ponadgimnazjalnych

Stosunki polsko-rosyjskie w programach nauczania, a zatem i w metodyce, naznaczone są, moim zdaniem, jednostronnym spojrzeniem i nie za bardzo poddają się zmianom. Ma to swoje wytłumaczenie w tym, że nauczyciele niekiedy bezwiednie przyjmują wyłącznie optykę polskiego na nie spojrzenia. Skoro dydaktyka ma poszukiwać metod i środków umożliwiających uczniom skuteczne opanowanie określonych treści – to czasami my nauczyciele ograniczamy się do jednostronnego przedstawienia określonych relacji. Myślenie jest proste, aby nie komplikować procesu percepcji u ucznia. Poza tym tkwi w nas jeszcze przekonanie, że jest tylko jeden słuszny punkt widzenia tych stosunków poprzez pryzmat polskich krzywd i strat. Istnieje, moim zdaniem, obawa, że każda próba zaprezentowania stanowiska wyjaśniającego działania Rosjan spowoduje posądzenie o brak patriotyzmu lub co najmniej o deprecjonowanie działań Polaków. Gdzieś głęboko jest w nas zakorzenione widzenie historii Polski w perspektywie okresu PRL-u, gdy zmuszano nas do widzenia historii tylko z jednej słusznej perspektywy i zadaniem prawego nauczyciela historii był opór i pokazywanie prawdziwej historii. Etos historyka nie pozwalał na rozwodzenie się nad motywacjami Rosjan. Z oczywistych względów ważniejsze było pokazanie tego, o czym oficjalnie mówić nie można. Myślę, że obecnie już jest ten czas, gdy spokojnie możemy rozpatrywać zdarzenia z wielu punktów widzenia bez posądzeń o stronniczość. Współczesne programy nauczania historii w zakresie rozszerzonym, jak i nowe podręczniki są już wzbogacane o wielostronność źródeł. Jednak istnieje duża potrzeba przygotowania szerszego wyboru materiałów pomocniczych dla nauczycieli. Ze swojego wieloletniego doświadczenia wiem, jak czasami brakuje dostępu do źródła dobrze zbadanego przez historyków. Oczywiście w epoce Internetu jest to dużo łatwiejsze, ale często mam kłopot z jego wiarygodnością. Dlatego stworzenie wyboru takich źródeł przez wybitnych historyków będzie zapewne nie tylko dla mnie bardzo przydatne. Poza tym, zarówno wymagania maturalne, jak i przygotowanie ucznia do konkursów przedmiotowych wskazują na potrzebę znajomości różnorodnych punktów widzenia. Jest to, moim zdaniem, bardzo ważne także dla rozwoju warsztatu samego nauczyciela. Czasami napotykamy trudności w wytłumaczeniu innych punktów widzenia ze względu na brak odpowiednich i różnorodnych materiałów dydaktycznych. Optyka widzenia historii stosunków polsko-rosyjskich z pozycji Polaka nie zawsze znajduje odzwierciedlenie w historii imperialnej Rosji, gdzie Polska była często tylko jednym z wielu elementów polityki. Dla nas oczywiście najważniejszym, a dla Rosjan?

O ile na przykład w stosunku do historii kształtowania się państwa moskiewskiego i rosyjskiego w XVI wieku proces ten przedstawiany jest dość obojętnie, ze względu na niezbyt mocne powiązane z dziejami Polski, to czasy XVII wieku już dostarczają nam trudności w ich interpretacji. Jakoś niezręcznie opisujemy, dlaczego Rosjanie tak nadwrażliwie (naszym zdaniem) odnoszą się do roku 1612. Przecież rosyjski sposób spojrzenia na wydarzenia tego roku w filmie Rok 1612 z 2007 roku spowodował gwałtowne szukanie sposobów wytłumaczenia uczniom, o co tak naprawdę chodzi Rosjanom. Pojawiają się oczywiście opracowania, na przykład artykuł profesora Janusza Tazbira w tygodniku „Polityka” z 6 listopada 2012 Moskwa 1612 – rzeź na Kremlu, ale brak jest źródeł do samodzielnego opracowania przez uczniów. Warto, myślę, w tym momencie pokazać kilka źródeł prezentujących rosyjski punkt widzenia. Oczywiście nie podlega tutaj żadnej dyskusji prawda historyczna, tylko sposób jej przedstawiania. Dla nas oburzający. Podobnie ma się sytuacja z rozbiorami i ich uzasadnieniem. Potrafimy doskonale wyjaśnić nasze krzywdy, ale uczniowie nie mają możliwości zapoznania się z rosyjskim patrzeniem na ten proces. Dlaczego Katarzyna II podjęła takie a nie inne kroki i jak widzą to Rosjanie. Jak wygląda historia tego okresu z perspektywy Sankt Petersburga. Nie chodzi tutaj o usprawiedliwianie czegokolwiek, tylko holistyczny punkt widzenia historii. Tymczasem w podręczniku Roberta Śniegockiego Zrozumieć przeszłość dla klasy II i programie nauczania historii w zakresie rozszerzonym dla liceum ogólnokształcącego i technikum Nowej Ery znajdujemy na przykład zapis: „5) prezentuje oceny polskiej historiografii dotyczące rozbiorów, panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego i przyczyn upadku Rzeczypospolitej”. Moim zdaniem, może to jest właściwe miejsce na pokazanie także rosyjskiego punktu widzenia, jak wygląda sprawa rozbiorów Polski w źródłach rosyjskich. W odniesieniu do okresu zaborów sytuacja jest może trochę lepsza, ponieważ pojawiają się źródła rosyjskie w polskich podręcznikach. Mamy relacje księcia Konstantego oraz rosyjskie źródła aktowe. Jedynie wskazane byłoby ich urozmaicenie oraz zwiększenie wyboru. Pojawiają się różne punkty widzenia problemu funkcjonowania społeczeństwa polskiego w okresie zaborów i polityki Rosjan we wspomnianym programie nauczania: „1) charakteryzuje i porównuje cele oraz metody polityki zaborców wobec społeczeństwa polskiego w okresie niewoli narodowej; 4) prezentuje oceny polskiej historiografii dotyczące powstań narodowych”. Wystarczy podać uczniom odpowiednie źródła i pozwolić im ocenić sytuację z różnej perspektywy. Myślę, że to będzie kształtować umiejętności krytycznego patrzenia na historię. Jednak pojawia się problem odpowiednich źródeł, a właściwie możliwości ich wyboru. Nauczyciele nie mają zazwyczaj problemów ze źródłami polskimi, ale ewidentnie brakuje rosyjskich i to nie tylko tych, które uzasadniają nasz punkt widzenia. Mam nadzieję, że praca Grupy Roboczej wyrówna te braki – wiążę z tym duże nadzieje.



..:Arkadiusz Jastrzębski:..
Stan wiedzy młodzieży licealnej dotyczącej wkładu Polaków w rozwój nauki i gospodarki Cesarstwa Rosyjskiego w XIX i na początku wieku XX

Finansowany przez Narodowe Centrum Nauki w Krakowie: UMO - 2012/06/M/HS3/00274